Bir römorkun ne kadar yük taşıyabileceğini tek bir parça belirlemez. Kasa ne kadar sağlam yapılmış olursa olsun, taşıma kapasitesini dingil, porya, makas, lastik ve jant arasındaki en zayıf parça belirler. Bu yazıda bu parçaların kapasitelerinin nasıl okunacağını ve birbirine nasıl eşleştirileceğini, sonunda bir örnek hesapla anlatıyoruz.
Hesap, römorkun dolu haldeki toplam ağırlığıyla başlar. Bu, römorkun kendi ağırlığı ile taşıyacağı en ağır yükün toplamıdır. Tahıl, kum, gübre ya da balya gibi yüklerin hacim başına ağırlığı birbirinden çok farklıdır; aynı kasa kumla dolduğunda tahılla dolduğundan çok daha ağır olur. Bu yüzden "kasa kaç metreküp alır" sorusundan çok, "en ağır yükümle kasa doluyken römork kaç kilo gelir" sorusunun cevabını bilmek gerekir.
Römorkun boş ağırlığını bilmiyorsanız en güvenilir yol onu bir kantarda tartmaktır. Hububat alım yerlerinin, kooperatiflerin ya da belediyelerin kantarları bu iş için kullanılabilir. Aynı kantarda bir kez de en ağır yükünüzle dolu tarttığınızda hesabın ilk adımı tamamlanmış olur.
Önden dönerli, iki dingilli tarım römorklarında yük kabaca iki dingile eşit dağılır. Tek dingilli römorklarda ise yükün bir kısmı çeki okundan çekici araca aktarılır, kalanı dingile biner. Araca aktarılan bu kısım, okbaşı ve kriko seçiminde de belirleyicidir.
Yük kasada her zaman eşit dağılmaz. Öne ya da arkaya yığılan yük bir dingili diğerinden daha fazla zorlar. Tarlada çukura girip çıkarken ya da bozuk yolda dingillere binen anlık yük, römork dururken ölçülen yükün üzerine çıkar. Bu nedenle hesabı ortalamaya göre değil, kötü senaryoya göre yapmak ve parçaları sınırda değil, bir miktar pay bırakarak seçmek gerekir.
Dingil kapasitesi, dingilin iki ucundaki tekerlere birlikte taşıtabileceği yükü gösterir. Örneğin 10/12 frenli dingilimizin kapasitesi 6.500 kg, 11/13 frenli dingilin 8.000 kg'dır. Poryalarda kapasite tek porya için verilir: 10/12 montajlı poryada 3.300 kg, yani bir dingilin iki ucunda toplam 6.600 kg. Dingil ve porya kapasitesinin birbirine yakın olması gerekir. Güçlü bir dingilin ucuna daha zayıf bir porya takmak, dingilin kapasitesini fiilen poryanın seviyesine indirir.
Aks çapı da bu eşleşmenin parçasıdır. Porya, dingilin ucundaki aks çapına göre üretilir; 10/12 poryanın aks çapı 65 mm, 11/13 poryanınki 70 mm'dir. Farklı aks çapındaki bir poryanın uygun olmayan bir dingile takılması mümkün değildir, ama aynı aks çapında farklı kapasiteli seçenekler olabileceği için kataloğa bakarak seçmek gerekir.
Makas (yaprak yay) kapasitesi de tek makas için verilir; dingilin iki ucunda birer makas bulunur. Makas, kat sayısı, lama ölçüsü ve boyuyla tanımlanır. Örneğin 14 katlı, 63/8 lamalı ve 1.100 mm boyundaki düz makasın kapasitesi 4.500 kg'dır. Kat sayısı arttıkça makas sertleşir. Boş römorkun sert ve sarsıntılı gitmesinin sebeplerinden biri, yüke göre gereğinden sert seçilmiş makastır.
Römork bazen boş bazen tam dolu çalışıyorsa muavinli makas mantıklı bir seçimdir. Muavinli makasta ana yaprakların altında daha kısa yardımcı yapraklar bulunur. Römork boşken ana yapraklar çalışır, yük arttıkça yardımcı yapraklar devreye girer. Böylece boş römork daha yumuşak gider, dolu römork da yükü taşıyacak sertliğe ulaşır.
Lastiğin taşıyabileceği yük, yanağındaki yük indeksiyle gösterilir. Yük indeksi kilogram değil, bir koddur. Örneğin 140 indeksi lastik başına 2.500 kg'a, 142 indeksi 2.650 kg'a, 150 indeksi 3.350 kg'a karşılık gelir. Bu değerler lastik üreticisinin belirttiği şişirme basıncında geçerlidir. Düşük basınçla kullanılan lastik bu yükü taşıyamaz, ısınır ve yanağı zarar görür. Basıncı lastik soğukken, yani yola çıkmadan önce ölçün; yolda ısınan lastikte basınç yükselir ve gerçekte olduğundan yüksek okunur.
Tarım lastiklerinde sıkça görülen PR (kat) değeri, lastiğin gövde dayanımı hakkında fikir verir, ancak tek başına kilogram cinsinden bir kapasite söylemez. Aynı ölçüde ve aynı PR değerinde iki lastiğin yük indeksi farklı olabilir. Lastik seçerken bu yüzden yük indeksine ve önerilen basınca bakın.
Jant da kapasitenin bir parçasıdır ve kendi taşıma sınırı vardır. Ayrıca jantın bijon düzeni poryayla aynı olmalıdır: 3/4" ölçüsünde 6 bijonlu bir poryaya 5 bijonlu bir jant takılamaz. Jant göbek çapı ile bijon merkezi de poryaya uymalıdır; bu ölçüler poryalarımızın teknik tablosunda ayrıca verilir.
Önden dönerli, iki dingilli bir tarım römorku düşünelim. Boş ağırlığı 2.500 kg, taşıyacağı en ağır yük 8.000 kg olsun. Dolu römork 10.500 kg eder; iki dingile eşit dağıldığında dingil başına 5.250 kg düşer.
Bu yük için 5.500 kg kapasiteli 9/11 dingil kâğıt üzerinde yeterli görünür, ancak yükün eşit dağılmayacağı ve tarlada anlık yüklerin artacağı düşünülürse sınırda kalır. 6.500 kg kapasiteli 10/12 dingil burada daha doğru bir seçimdir. Dingilin uçlarına 3.300 kg kapasiteli 10/12 poryalar gelir.
Teker başına düşen yük 5.250 kg'ın yarısı, yani yaklaşık 2.625 kg'dır. 140 indeksli bir lastik (2.500 kg) bu yükü karşılamaz. En az 142 indeks (2.650 kg) gerekir; pay bırakmak için bunun üzerindeki bir indeks tercih edilmelidir. Makas tarafında da dingil başına iki makas olduğu için makas başına yine yaklaşık 2.625 kg düşer. Kapasitesi 3.500 ile 4.500 kg arasındaki bir makas bu römork için uygundur; römork sık sık boş çalışıyorsa bu aralıktaki muavinli bir makas daha rahat bir sürüş sağlar.
Ağırlık arttıkça frenin önemi de artar. Dolu ağırlığı birkaç tonu geçen römorklarda kampanalı, yani frenli dingil kullanmak gerekir; frensiz dingiller hafif römorklar içindir. Frenli dingil seçerken kampana ve balata ölçüsünü de not edin. Örneğin 300x60 balata, 8/10'dan 11/13'e kadar birçok kampanamızda ortaktır. Bu, yıllar sonra yedek balata bulmayı kolaylaştırır.
Tek dingilli römorklarda çeki okundan araca aktarılan yük, okbaşının ve krikonun seçiminde belirleyicidir. Okbaşı kapasitesi kalınlık ve boya göre değişir; 65 mm kalınlığında ve 500 mm boyundaki yaylı okbaşımızın kapasitesi 12.000 kg olarak verilmiştir. Kriko ise römork araçtan ayrıldığında ön tarafı taşıyacağı için kapasitesi bu yükün üzerinde olmalıdır.
Bu hesapları yaptığınızda elinizde dingil başına, teker başına ve makas başına birer yük değeri olur. Parçaları bu değerlere göre, aralarında belirgin bir zayıf halka kalmayacak şekilde seçmek gerekir. Ürünlerimizin kapasiteleri ürün sayfalarında ve kataloğumuzda yazılıdır. Römorkunuzun boş ağırlığını ve taşıyacağı yükü bize gönderirseniz seçimi birlikte yapabiliriz.
TR
EN
RU